Do jakiej kwoty obowiązuje pierwszy próg podatkowy?
Pierwszy próg podatkowy wynosi 120 000 zł rocznej podstawy obliczenia podatku. W tym przedziale obowiązuje stawka 12%, pomniejszana o kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 3 600 zł. Limit dotyczy rozliczenia według skali podatkowej, a nie każdej formy opodatkowania ani automatycznie rocznego wynagrodzenia brutto.
Granica 120 000 zł obowiązuje od 2022 r. i pozostaje wskazana w skali PIT na 2026 r. Po jej przekroczeniu stawka 32% obejmuje wyłącznie nadwyżkę, czyli część podstawy ponad limit. Nie oznacza to, że cały dochód podatnika zostaje nagle opodatkowany wyższą stawką.
Próg jest roczny i odnosi się do podstawy podatnika rozliczającego dochody według skali. Miesięczne zaliczki na PIT mogą zmieniać się w trakcie roku, ale ostateczne rozliczenie uwzględnia podstawę ustaloną za cały rok podatkowy.
Jak oblicza się podatek w pierwszym i drugim przedziale?
Skala podatkowa dzieli podstawę na część mieszczącą się w pierwszym przedziale oraz ewentualną nadwyżkę. Dla podstawy nieprzekraczającej 120 000 zł stosuje się wzór: 12% podstawy minus 3 600 zł. Przy podstawie powyżej limitu podatek według skali oblicza się jako 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł.
- Do 120 000 zł: 12% podstawy minus 3 600 zł.
- Powyżej 120 000 zł: 10 800 zł plus 32% kwoty przekraczającej limit.
Przy podstawie wynoszącej dokładnie 120 000 zł podatek według wzoru skali wynosi 10 800 zł przed uwzględnieniem dalszych odliczeń lub szczególnych zasad rozliczenia. Jeśli podstawa wynosi 125 000 zł, nadwyżka to 5 000 zł. Podatek obliczony według skali wynosi wtedy 10 800 zł plus 32% z 5 000 zł, czyli 12 400 zł przed dalszymi odliczeniami.
Warto zauważyć, że przekroczenie progu nie odbiera korzyści wynikającej z niższej stawki dla wcześniejszej części podstawy. Przy podstawie 125 000 zł pierwsze 120 000 zł nadal jest rozliczane według zasad pierwszego przedziału, a 32% dotyczy tylko dodatkowych 5 000 zł. Dlatego podatek rośnie stopniowo, a nie skokowo od całej podstawy.
Czym różnią się przychód, dochód i podstawa opodatkowania?
Kwota 120 000 zł nie jest limitem przychodu ani prostą granicą rocznych zarobków brutto. Żeby ocenić, czy podatnik przekroczył próg, trzeba ustalić jego podstawę opodatkowania w rozliczeniu według skali. W tym celu znaczenie mają zasady dotyczące kosztów uzyskania przychodu, składek i odliczeń.
- Przychód to kwota uzyskana z pracy lub innego źródła przed uwzględnieniem kosztów.
- Dochód uwzględnia koszty uzyskania przychodu zgodnie z właściwymi zasadami.
- Podstawa opodatkowania to wartość przyjmowana do obliczenia PIT po zastosowaniu odpowiednich reguł i odliczeń.
Przykładowo, w przypadku umowy o pracę roczne wynagrodzenie brutto nie jest tym samym co podstawa PIT. Przy jej ustalaniu uwzględnia się między innymi koszty uzyskania przychodu oraz określone składki społeczne. Z tego powodu sama informacja o wysokości pensji brutto nie wystarcza, by stwierdzić, czy dana osoba zapłaci podatek według stawki 32% od części podstawy.
Planując powrót do pracy po przerwie zawodowej, można porównywać proponowane wynagrodzenie brutto i szacować dochód, ale dokładne rozliczenie zależy od indywidualnej sytuacji. Istotne mogą być źródła przychodów, koszty, składki, przysługujące odliczenia oraz wybrany sposób rozliczenia. Warto więc odróżniać kwotę na umowie od wartości, która ostatecznie trafia do podstawy opodatkowania.
Jak kwota wolna wpływa na pierwszy próg?
Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł, natomiast kwota zmniejszająca podatek w pierwszym przedziale to 3 600 zł. Są to powiązane wartości, ponieważ 12% z 30 000 zł daje 3 600 zł. Nie należy jednak utożsamiać kwoty wolnej z progiem podatkowym.
Kwota wolna wpływa na kalkulację podatku, a próg określa granicę podstawy, do której stosuje się stawkę 12%. Pierwszy próg kończy się przy 120 000 zł podstawy, mimo że kwota wolna wynosi 30 000 zł. Przy spełnieniu warunków skali kwotę zmniejszającą uwzględnia się w obliczeniu podatku zgodnie z właściwymi zasadami.
Kwota 3 600 zł jest elementem wzoru dla pierwszego przedziału, a nie dodatkowym limitem zarobków. Nie oznacza też, że każda osoba otrzyma dokładnie taką korzyść w każdej sytuacji. Końcowe rozliczenie może zależeć od przysługujących ulg, odliczeń, zaliczek pobranych w ciągu roku i innych zasad mających zastosowanie do podatnika.
Co zmienia przekroczenie progu i wspólne rozliczenie?
Po przekroczeniu 120 000 zł wyższa stawka obejmuje tylko nadwyżkę. Jeśli podstawa wynosi na przykład 121 000 zł, stawka 32% dotyczy 1 000 zł ponad limit, a nie całej rocznej podstawy. Przekroczenie progu nie powoduje więc utraty niższej stawki dla części mieszczącej się w pierwszym przedziale.
Wspólne rozliczenie małżonków może wpłynąć na sposób zastosowania skali. Podatek ustala się wówczas według zasad przewidzianych dla wspólnego rozliczenia, a następnie dzieli zgodnie z przepisami. W rezultacie indywidualna podstawa jednej osoby nie zawsze przesądza o końcowym podatku gospodarstwa domowego. Przed oceną skutków warto sprawdzić, czy małżonkowie spełniają warunki takiego rozliczenia i jakie dochody podlegają uwzględnieniu.
Skala PIT nie obejmuje na tych samych zasadach wszystkich sposobów opodatkowania. Podatek liniowy i ryczałt nie korzystają z opisanej dwustopniowej skali 12% i 32%. Dlatego przy porównywaniu ofert pracy z przychodami z działalności gospodarczej trzeba najpierw ustalić, jaka forma opodatkowania ma zastosowanie.
W debacie publicznej mogą pojawiać się propozycje zmiany progów, ale zapowiedź lub projekt nie oznacza jeszcze obowiązującego prawa. Przed podjęciem decyzji finansowej warto sprawdzić, czy zmiana została uchwalona i od kiedy miałaby obowiązywać. Wskazana w skali PIT granica pierwszego progu wynosi 120 000 zł rocznej podstawy opodatkowania.
Źródła
- https://podatki.gov.pl/podatki-firmowe/pit/stawki-i-limity
- https://www.gov.pl/web/polski-lad/pytania-i-odpowiedzi
- https://www.gazetaprawna.pl/podatki/pit/artykuly/11333117,kwota-wolna-mialaby-rosnac-a-emerytury-byc-zwolnione-z-pit.html
- https://www.pit.pl/aktualnosci/obnizka-pit-od-stycznia-od-jakiej-pensji-bedzie-wiecej-na-reke