Kiedy zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy?
100% zasiłku macierzyńskiego przysługuje za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a także za uzupełniający urlop macierzyński. W standardowym wariancie taka stawka obowiązuje również podczas urlopu ojcowskiego. Nie oznacza to jednak, że przez cały czas opieki nad dzieckiem świadczenie wynosi 100%.
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego rodzic może korzystać z urlopu rodzicielskiego. Zasiłek za ten okres wynosi zasadniczo 70% podstawy wymiaru. W efekcie w wariancie 100%/70% świadczenie jest wyższe w pierwszym okresie, a niższe podczas urlopu rodzicielskiego.
Urlop macierzyński można rozpocząć jeszcze przed porodem. Zasiłek może wtedy przysługiwać od maksymalnie sześciu tygodni przed przewidywaną datą porodu. Warto uwzględnić to przy planowaniu terminu rozpoczęcia urlopu i późniejszego powrotu do pracy.
Prawo do zasiłku zależy od objęcia ubezpieczeniem chorobowym i spełnienia warunków do świadczenia. Może przysługiwać nie tylko osobom zatrudnionym na umowę o pracę, lecz także osobom ubezpieczonym z innego tytułu. Ich sytuacja może różnić się pod względem dokumentów i sposobu ubiegania się o wypłatę.
Jak różnią się warianty 100%/70% i 81,5%?
Stawka 81,5% nie jest dodatkiem do 100%. To alternatywny, uśredniony sposób wypłaty za objęte wnioskiem okresy urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Zamiast otrzymywać wyższy zasiłek podczas urlopu macierzyńskiego, a potem niższy podczas rodzicielskiego, uprawniona osoba może rozłożyć świadczenie bardziej równomiernie.
- 100% podstawy przysługuje za urlop macierzyński, uzupełniający urlop macierzyński i standardowo urlop ojcowski.
- 70% podstawy przysługuje zasadniczo za urlop rodzicielski, jeśli nie wybrano wariantu uśrednionego. Taka stawka dotyczy także dziewięciu tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica.
- 81,5% podstawy może przysługiwać za okresy objęte terminowym wnioskiem o wypłatę w uśrednionej wysokości.
Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi nie wchodzi do wniosku o stawkę 81,5%. Za tę część zasiłek wynosi 70% podstawy. Jeśli drugi rodzic nie skorzysta z przysługującego mu wyłącznie okresu, nie oznacza to, że można przenieść go na pierwszego rodzica.
Wybór zależy przede wszystkim od tego, czy wniosek zostanie złożony w terminie i czy obejmie pełny należny okres. Warto rozważyć, czy ważniejsza jest wyższa wypłata na początku, czy bardziej równomierny poziom świadczenia przez dłuższy czas. Może to ułatwić planowanie domowego budżetu, a także terminu powrotu do aktywności zawodowej.
Jaki termin obowiązuje przy wniosku o 81,5%?
Aby skorzystać z uśrednionej stawki, należy złożyć wniosek nie później niż w ciągu 21 dni po porodzie. Powinien on obejmować pełny przysługujący wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Możliwe jest również złożenie wniosku najpierw za okres macierzyński z deklaracją wykorzystania pełnego urlopu rodzicielskiego. Sam urlop rodzicielski trzeba wtedy zgłosić w wymaganym terminie.
Jeżeli wniosek zostanie złożony po upływie 21 dni albo nie obejmie pełnego należnego okresu, zasadniczo stosuje się standardowy układ: 100% podstawy za urlop macierzyński i 70% za urlop rodzicielski. Termin ma więc bezpośredni wpływ na sposób rozłożenia świadczenia.
Przy przyjęciu dziecka na wychowanie termin liczy się od zdarzenia określonego w przepisach. Może nim być między innymi przyjęcie dziecka i wystąpienie do sądu w sprawie przysposobienia. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić, który moment ma zastosowanie do konkretnego przypadku, zamiast automatycznie liczyć 21 dni od daty porodu.
Uzupełniający urlop macierzyński jest płatny w wysokości 100% podstawy niezależnie od tego, czy dla pozostałych okresów wybrano wariant 81,5%. Nie należy zatem zakładać, że wybór stawki uśrednionej zmienia wysokość świadczenia za każdy rodzaj urlopu.
Jak ustala się podstawę i kto składa dokumenty?
Procenty odnoszą się do podstawy wymiaru zasiłku, a niekoniecznie do aktualnej pensji netto. Podstawa jest ustalana według reguł ubezpieczenia chorobowego. Znaczenie mają między innymi tytuł ubezpieczenia oraz wcześniejsze przychody, dlatego sama informacja o stawce 100%, 81,5% lub 70% nie pozwala obliczyć kwoty wypłaty na rękę.
Przykładowo osoba z podstawą wymiaru wynoszącą 5000 zł otrzymuje świadczenie obliczane od tej podstawy, a nie automatycznie w wysokości 5000 zł netto. Rzeczywista wypłata zależy od indywidualnych zasad ustalania zasiłku oraz właściwych potrąceń. Przed planowaniem budżetu warto więc ustalić konkretną podstawę i sprawdzić wyliczenie dla własnego tytułu ubezpieczenia.
Pracownik składa wniosek dotyczący urlopu pracodawcy. W innych przypadkach dokumenty o zasiłek przekazuje się płatnikowi świadczenia, najczęściej ZUS. Wymagane formularze i załączniki zależą od sytuacji, w tym od tego, czy świadczenie dotyczy porodu, adopcji czy przyjęcia dziecka do rodziny zastępczej.
Trzeba też odróżnić urlop od zasiłku. Urlop jest uprawnieniem pracowniczym, a zasiłek świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Okresy obu świadczeń są ze sobą powiązane, ale sposób uzyskania i udokumentowania zasiłku zależy od statusu ubezpieczeniowego. Osoby niebędące pracownikami powinny zatem sprawdzić nie tylko wysokość świadczenia, lecz także właściwego płatnika i wymagane dokumenty.
Jak wybrać wariant i zaplanować powrót do pracy?
Wariant 100%/70% oznacza wyższy zasiłek w okresie macierzyńskim i niższy podczas rodzicielskiego. Wariant 81,5% pozwala rozłożyć wypłatę bardziej równomiernie, ale wymaga terminowego wniosku obejmującego pełny należny okres. Żaden z tych sposobów nie zmienia faktu, że dziewięć tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica jest płatne w wysokości 70% podstawy.
Przed podjęciem decyzji warto ustalić przewidywany czas korzystania z urlopów, wysokość podstawy zasiłku i planowany moment powrotu do pracy. Dobrze jest również uwzględnić obowiązki drugiego rodzica oraz to, czy będzie korzystać z własnego urlopu. Takie przygotowanie ułatwia ocenę, który rozkład wypłat lepiej odpowiada sytuacji rodziny.
Powrót do zatrudnienia można zaplanować równolegle z formalnościami dotyczącymi świadczenia. Warto wcześniej ustalić z pracodawcą termin powrotu, sprawdzić możliwości organizacji pracy i odświeżyć kompetencje potrzebne na danym stanowisku. Najważniejsze jest jednak dopilnowanie terminu wniosku: to on może przesądzić, czy za objęte nim okresy będzie wypłacane 81,5%, czy zastosowany zostanie układ 100% za urlop macierzyński i 70% za rodzicielski.
Źródła
- https://www.gov.pl/web/rodzina/wysokosc-zasilku-macierzynskiego
- https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/wysokosc
- https://bip.zus.pl/documents/10182/167561/Pobierasz_lub_bedziesz_pobierac_zasilek_macierzynski.pdf/06404ef6-28d4-4b52-a935-a4fd64aba892
- https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-macierzynski/komu-przysluguje
- https://www.zus.pl/en/-/jak-uzyskac-zasilek-macierzynski-z-tytulu-urodzenia-dziecka